Nieuws

 
3 september 2022

Overdenking 4 september 2022 - ds. Jan Berkvens

Lezing: 1 Koningen 9: 1-9 Niets zal God ontgaan

Je kent de filmpjes misschien wel, van de kinderen die aan een psychologisch onderzoek meedoen, waarbij ze alleen gelaten worden in een ruimte met voor hun neus snoep. Als ze het snoep laten liggen totdat de onderzoeker terugkomt, krijgen ze nóg meer snoep. Als ze het snoep gaan eten, blijft het daarbij. Er zijn meerdere varianten van deze ‘Marshmallow test’ zoals hij bekend is en de filmpjes zijn stuk voor stuk hilarisch. Omdat ze spannend zijn: doet ze het of doet ze het niet? Maar ook omdat je bijna kunt zien wat de kinderen denken: Zal ik wel… Zal ik niet… Komt ie al terug… De hand naar het snoep toe bewegen en toch weer terugtrekken… Sommige kinderen worden bijna verscheurd door de verleiding. Gemakkelijk op te zoeken onder ‘Marshmellow test’ op internet.
Ik moest aan dat onderzoek denken toen ik in Wenen een paar weken terug het schilderij zag dat op de liturgie is afgebeeld: Ceasar at the Rubicon, geschilderd door de Duitse Schilder Wilhelm Trübner ergens rond 1878. Het verhaal van Julius Ceasar is dat hij ergens rond 49 voor Christus de verboden Rubicon tóch oversteekt en daarmee een onvermijdelijke burgeroorlog ontketent. Trübner beeldt dat uit door zijn Deense Dog genaamd Ceasar met zijn snuit op de tafel met daarop een lekkere stevige worst te schilderen. Ik ervoer diezelfde spanning… doet ie het of doet ie het niet? En hoewel een schilderij natuurlijk statisch is, is het zo goed weergegeven dat het net zo goed een video had kunnen zijn.
En denkend aan Adam, Eva en de vrucht in het paradijs… Je voelt in dat verhaal al aankomen: God spreekt uit dat zij álles mogen, behálve… en wat gebeurt natuurlijk… Eva neemt de vrucht. De slang kan zowel een mooi mythologisch figuur zijn, of beeldspraak voor haar eigen stem, ongetwijfeld de stem die ook door Adam heen ging: Het mag niet, maar ik ben toch zo nieuwsgierig… Wat als ik…
Hoe sterk is je geloof, en waarin eigenlijk?
De tekst uit Koningen van vanmorgen past precies in het rijtje van de Marshmallow test: Als je dit doet, dan krijg je dat. En als je dat doet, krijg je dat allemaal niet. Andere goden aanbidden bijvoorbeeld. Blijkbaar bieden die andere goden iets dat zo verleidelijk is, dat je iets heel moois moet worden ontnomen of verschrikkelijke dingen moet overkomen als je eraan toe zou geven. Geld… beschadigende lust, zelfverrijking… Probleem is alleen: er zijn geen garanties, alleen woorden. Terwijl de ander gelijk levert: boter bij de vis, zeg maar. Je zou dus wel gek zijn om op die belofte van wat misschien komt te acteren. Daarom steken die kinderen hun hand uit naar de schaal met snoep, steekt Caesar de rivier over, kwijlt die andere Caesar met zijn bek op tafel en grijpt Eva naar de appel.
Nina Simone heeft daar een geestig lied over gezongen: Forbidden fruit. Leuk om te luisteren.
En toch… toch zien we twijfel, terughoudendheid bij iedereen uit de verhalen. We zien ze twijfelen en dat maakt het reuze spannend: Doet ie het of doet ie het niet… in het oog van de verleiding… Onvermijdelijk is de vraag: wat zou jij zelf doen? Die vraag en die twijfel… we kennen het allemaal. Gaan we voor snel, makkelijk en zeker weten, of gaan we voor niet zeker weten, het risico dat het beloofde niet gaat gebeuren en dat we dat ook nog enige tijd niet zullen weten?
En daarmee is het een geloofsvraag geworden. Want geloven gaat over niet zeker weten, het risico dat het niet gaat gebeuren en dat je dat lange tijd of misschien wel nooit zult weten.
Hoe sterk is je geloof, en waarin eigenlijk? Moet er altijd een beloning tegenover staan? Om in het paradijs te kunnen blijven, aandacht te krijgen van een dierbare, een stuk land of nog meer snoep krijgen? Is de essentie van geloof voor jou dat je iets moet laten voor je band met God of dat wat groter is dan jezelf, dat je na het leven hier in liefde verder mag zijn, of dat je niet gestraft wordt? Of gaat jouw geloof over heel andere dingen? Een manier van zijn, bijvoorbeeld, van spiritualiteit, en van essentie.
Als er geen beloningen of straffen nodig zijn, als je niets onthouden wordt als iets doet of niet doet, dan betreed je een heel andere religieuze ruimte. Een ruimte waarin ontmoeting kan gebeuren, ontdekt kan worden, onverwachte gebeurtenissen kunnen plaatsvinden, rust of juist interessante spanning gevonden kan worden. Je kunt het ervaren in de stilte van een klooster, in de natuur met al dat leven om je heen, tijdens meditatie of bij prachtige muziek in een concertzaal of in je eigen huiskamer.
Het is voor mij toch bij elke voorbereiding voor een preek weer heel verleidelijk om wat activistisch te worden: uiteindelijk gaat het om op een goede manier te proberen te leven. Maar dat weten we allemaal allang. Dus ik probeer al dagen, nee weken, daarvan weg te blijven. Het is de vraag of dat lukken wil, want de verleidingen van deze tijd zijn juist gestoeld op instant satisfaction, onmiddellijk genot, snel en makkelijk, terwijl we ook wel zien dat we er zelf uiteindelijk niet veel mee opschieten, het milieu die last niet meer kan dragen, het ons vreedzaam samenleven in de weg staat. Maar een toornige god, dat is toch ook niet echt verleidelijk. Dus dan is het makkelijker om die als niet-bestaand af te doen en lekker door te dansen, op deze rand van de vulkaan.
Zo, toch nog een alinea in die activistische trant. En niet voor niets. Want die andere, religieuze ruimte, die niet gaat over beloning en straf, maar over spiritueel zijn, waar vrede heerst en rust, kan ook betekenen dat je je terugtrekt uit de realiteit van alledag. En dat is misschien wel een beetje hetzelfde als de toornige god ontkennen. Niet dat ik geloof dat die bestaat, maar de problemen die dan niet aangepakt worden bestaan wél. Dus zoek ik naar een evenwicht, elke dag weer. Tussen activisme en het proberen andere keuzes te maken enerzijds, en schoonheid, spiritualiteit en religiositeit anderzijds. Ze bestaan allebei, ze sluiten elkaar niet uit, ze versterken elkaar misschien vooral. Want het stilstaan bij de dingen die niet kloppen, het opkomen voor wat gered moet worden, behouden moet blijven of een kans moet krijgen is de moeite waard OMDAT er een andere realiteit is, een andere dimensie die niet geheel te bevatten is, die we ervaren omdat we er open voor staan, die we niet geheel doorgronden maar die ons blijkbaar wel draagt, rust brengt, inspiratie geeft en ons voort laat gaan.
De vraag is misschien dus niet hoe sterk je geloof is en waarin je nou precies gelooft, maar misschien gaat het wel meer over hoe je ruimte maakt voor wat voor jou de essentie is.
Op die weg komen we steeds weer verleidingen tegen. Soms zien we dat als beproevingen, maar we kunnen ze ook milder bekijken. En we mogen ook best om ze lachen. Juist omdat we ze allemaal herkennen, er soms aan toegeven en soms trots op onszelf zijn als we dat níet gedaan hebben. En laten we eerlijk zijn: een goede Italiaanse of Franse worst of marshmallows zijn natuurlijk ook gewoonweg té lekker om de verleiding altijd te kunnen weerstaan. En daarom maken we zo ook niet. We maken ze omdat ze zo fijn zijn.
Die troon uit de tekst van vanochtend, die wankelt zo af en toe. Of misschien wel regelmatig. En dat is onvermijdelijk. Want de verleidingen zijn groot. In de tekst gaat het om alles of niets, maar zo zit de wereld niet in elkaar. Toen niet en nu niet. Caesar riep: ‘De teerling is geworpen’. En dat gevoel kennen we. Het andere gevoel kennen we ook, als we weer opnieuw evenwicht vinden. De andere Caesar legt na het eten van de worst zijn hoofd weer in ons schoot, de kinderen van de Marshmallow test vragen en geven weer liefde, Adam en Eva bouwen hun leven elders weer verder uit. Wij genieten weer van mooie muziek, rust in de tuin, een mooi verhaal.
Waar je in gelooft en hoe je dat vormgeeft is aan jezelf en ik denk dat die verleidingen daarbij horen. Bij die zoektocht naar wat voor jou de essentie is.

Amen.

 

 


Terug
Meer informatie Facebook   ANBI-register Doopsgezinde-Remonstrantse Gemeente Hoorn
inloggen disclaimer
contact routebeschrijving
nieuwsbrief colofon
gemeenteblad privacy
2022 Doopsgezinde-Remonstrantse Gemeente Hoorn